‘Just can’t get enough’

Net ten zuiden van Mönchengladbach maakt de 61 een scherpe bocht. De snelweg is omgelegd voor de winning van bruinkool. De bruinkoolmijn daar levert de kolen voor de elektriciteitsproductie voor het maken van het staal, waar de machines uit bestaan die de kolen uit de grond schrapen. Een fraai staaltje circulaire economie! Het beste nummer dat je autoradio dan kan laten horen is Depêche Modes ‘Just can’t get enough’ – en dan in de lange 12 inch live versie, want zo lang duurt het voordat je om die kuil bent heen gereden.

Tekst: Nico van Dooren

Al sinds 2015 ben ik bezig met energietransitie in de haven van Rotterdam. Met het Parijs-akkoord werd duidelijk dat CO2-reductie mondiaal hoog op de agenda kwam. We vroegen een vooraanstaand Duits instituut of het überhaupt mogelijk zou zijn om te komen tot een klimaatneutrale haven in 2050. En zo ja, langs welke weg die transitie zou moeten lopen. Duidelijk werd toen al dat het alleen in een gunstig scenario zou kunnen waarbij de wereld dit doel voor ogen bleef houden. En als we álle technieken uit de gereedschapskist zouden gebruiken. Dus én waterstof, én CCS, én circulair grondstofgebruik, én biobrandstoffen. 

Die studie was de reden dat we nu doen wat we doen. Dit jaar wordt een aantal resultaten daadwerkelijk zichtbaar. Op het conversiepark op de Maasvlakte – het terrein dat we hebben voorbereid voor de productie van waterstof uit hernieuwbare elektriciteit – verrijzen twee grote installaties. Shell’s Holland Hydrogen One is al aangesloten op de waterstofleiding en schuin daartegenover wordt Air Liquide’s ELYgator gebouwd. De waterstofleiding door de haven is het begin van het landelijk netwerk dat industriële clusters gaat verbinden. Op de strook land tussen MOT en de Euromax-terminal bouwt CO2-transport en -opslagproject Porthos een compressorstation. Inmiddels zijn ook plasticrecyclers Xycle en Pryme in de haven actief, verdubbelt Neste zijn productie van biobrandstoffen en komt er stroom aan land van windparken op de Noordzee.

Veel resultaten in iets meer dan tien jaar na het Parijs-akkoord, maar toch is energietransitie niet zo simpel. De geschiedenis leert dat eerdere introducties van nieuwe brandstoffen niet automatisch leidden tot vervanging. Kolen zorgden niet voor het verdwijnen van houtkap, olie resulteerde niet in afname van het gebruik van kolen. Sterker nog, volgens de Franse historicus Fressoz leidde de introductie van een nieuwe brandstof juist tot een enorme expansie van de bestaande. Kolenmijnen veroorzaakten een immense vraag naar hout voor stutten, oliewinning drijft op de energie uit kolen. Alle energiedragers verveelvoudigden in verbruik! We just can’t get enough…

Dus wat staat ons te doen? Leren we van de geschiedenis? Ook nu vergt de bouw van nieuwe fabrieken en installaties extra grondstoffen en energie. Ondanks de zichtbare vooruitgang in de haven moeten we blijven beseffen dat de uitdaging enorm is. Moeten we bij nieuwe ontwikkelingen altijd de keten in kaart brengen. Als eerste energie-efficiency nastreven, evenals vervanging van verbruik van brand- en grondstoffen in plaats van vermeerdering ervan. Want de beste energie is de energie die we niet verbruiken. Als we dat goed doen kunnen we misschien zonder extra kuil in het landschap waar we omheen moeten rijden.