We moeten aan de lithium

Mijnwerkers die met helmen en lampen honderden meters afdalen om waardevol gesteente weg te bikken, het lijkt iets uit de vorige eeuw. Maar het is actueel: de Europese Unie wil in Europa nieuwe mijnen openen. Niet voor steenkool, maar voor lithium, grafiet en wolfraam. Er zit genoeg in de grond, van Frankrijk tot Servië, van Finland tot Portugal, overal zijn lithiumvoorraden gevonden. En dat moeten we opgraven en hier verwerken, volgens de Critical Raw Materials Act (CRMA). 

Tekst: Nico van Dooren

Deze wet moet Europa minder afhankelijk maken van grondstoffen die belangrijk zijn voor de economie, de energietransitie en defensie. De doelen zijn meetbaar: 10 procent van de grondstoffen uit Europese mijnen, 25 procent van de in Europa gebruikte materialen uit gerecyclede bronnen en 40 procent van de grondstoffen in Europa verwerken. Dat laatste is interessant, want uit onze knelpuntanalyse blijkt dat geen enkele keten van verwerking van kritieke materialen vrij is van Chinese bedrijven. Of het nu is bij winning, concentratie of raffinage; China heeft op tijd geïnvesteerd en is nu in elke keten dominant. Dus Europa moet aan de bak. Maar gaan we dat doen? 

Tot nu toe niet, de ‘not in my back yard-houding’ overheerst. Europeanen tolereren geen mijnbouw in hun omgeving. Zo kan in de Tsjechische Jadarvallei uit jadariet efficiënt lithium worden gewonnen. Maar de protesten zijn hevig en het wantrouwen groot.

Denkt u bij lithium alleen aan een cruciaal bestanddeel van batterijen, in mijn hoofd begint bij het horen van ‘lithium’, Nirvana te spelen. Niet alleen vanwege de titel, maar ook vanwege het thema van dit nummer. Het lithium waar Kurt Cobain over zingt verwijst naar de medicinale functie van lithium dat helpt om stemmingsschommelingen te stabiliseren. Met de voor Nirvana kenmerkende afwisseling van rustige coupletten die uitbarsten in een explosief refrein is dit een van hun bekendste nummers. Het ene moment krachtig en optimistisch, het volgende moment somber en onzeker. 

En daar zie ik een verband. Het lijkt soms of Europees beleid zich ook langs die lijnen beweegt. Het ene moment een duidelijke wet voor controle op de kritieke-materialenketen, dan weer achterblijvende vergunningen. Eerst een krachtig rapport over lead markets vanuit de Clean Industrial Deal, dan weer huiver voor overheidsingrijpen met publieke aanbestedingen en marktverplichtingen om die leadmarkets los te trekken, want ja, het vrijhandelsprincipe… 

Omdat mijn stemming doorgaans optimistisch is, denk ik dat die doelen uit de kritieke materialen wet met de juiste maatregelen wel haalbaar zijn. Mijnbouw is schadelijk voor de natuur en het uitzicht, maar het kan een stuk schoner dan vroeger. Ik las dat het Zweedse bedrijf Boliden bij z’n Aitik-kopermijn in Noord-Zweden elektrische trucks inzet, die rijden op stroom uit waterkrachtcentrales. En mijnafval kan tegenwoordig veilig droog worden opgeslagen of zelfs hergebruikt. Watergebruik voor de winning kan fors worden teruggebracht door hergebruik, zoals een mijnbouwbedrijf in Portugal wil doen. Het enige dat nodig is, is consequent beleid en uitvoering daarvan, zonder wisselende stemmingen. Kortom, we hebben lithium nodig.