Racisme in de haven? Zelf heb ik niet meegemaakt dat iemand met een donkere huidskleur bij mij op het werk of elders in haven werd genegeerd, uitgelachen of geschoffeerd. En dus zal het hier ook wel niet plaatsvinden. Wie – net als ik hier – redeneert zoals Johan Derksen, kan vol overtuiging concluderen dat het op het vlak van racisme wel okay is in de haven. Geen onderwerp voor een column dus.

Door Jaap Luikenaar

Alleen: daar gaat het bij racisme niet om. Niet mijn persoonlijke ervaringen zijn maatstaf, maar juist die van anderen, van dat bescheiden percentage collega’s met een donkere kleur. En dat maakt het voor ons, witten, juist zo lastig. ‘Ons, witten’, want ik ga er voor het gemak maar vanuit dat jij, lezer, wit bent, evenals het overgrote lezersbestand van Europoort Kringen. In de haven heb ik nauwelijks donkere collega’s gehad, gezien of gekend. Het zijn uitzonderingen. Voordat ik deze zinnen zwart op wit (!) durfde te zetten, heb ik een half uurtje gescrold op internet. Fotootjes bekeken op haven gerelateerde websites: van de Havenvereniging Rotterdam bijvoorbeeld of van Navingo, het havenbedrijf, Deltalinqs, de roeiersvereniging Eendracht, Jong Haventalent of van het Loodswezen. En mijn vermoeden wordt bevestigd: een hoog enkele keer kom je mensen met een donkere huidskleur tegen. Veel oliepakken en veiligheidshelmen in wit, oranje, geel of blauw, maar bijna nooit een zwarte kop eronder. Ik google op ‘Werken bij BP’ en kom een informatieblad met die naam tegen. Uit 2007 weliswaar. Op de omslag lachen 19 gezichten mij toe. Onder wie drie vrouwen, dat dan weer wel. Maar allemaal zijn ze wit. De 38 Havenmannen van het Jaar zijn wit, evenals die ene Havenvrouw van het Jaar Mai Elmar. Bekijk foto’s van het jaarlijkse Havendiner, van bedrijfsfeestjes of nieuwjaarsrecepties en ga op zoek. Je vindt bij uitzondering een zwarte havenwerker met en glas in zijn of haar hand. Raar in de wereldhaven van een gemêleerde wereldstad met 174 nationaliteiten.

Ze waren er wel. In de Havenkrant stond ooit een verhaal over de tijd na de Tweede Wereldoorlog, toen Kaapverdianen werden aangetrokken door de haven. ‘Rotterdam wordt wel eens het tiende eiland van Kaapverdië genoemd. In de Maasstad wonen er maar liefst 20.000.’ En over het werken in de haven en de scheepvaart constateert de krant: ‘Het leek wel een magneet… maar nu is de liefde over’. Ze kwamen op straat te staan vanwege de teloorgang van de werven en de scheepvaart in de jaren zeventig , tachtig. De stad was wel werk. Generaties die daarna werden geboren kwamen niet terug, ook vanwege discriminerende en racistische uitlatingen en ook het imago. Zelfs niet nu er dringend werkers nodig zijn.

Institutioneel en alledaags racisme

Stereotypen en vooroordelen zijn de voornaamste oorzaken van racisme en discriminatie. Uit meldingen bij de Rotterdamse politie en het Meldpunt Discriminatie blijkt dat het verreweg het meest om herkomst of huidskleur gaat en dat die ervaringen het meest plaatsvinden op het werk of bij sollicitaties. Heel vaak gebeurt het onbewust. Zonder het te beseffen behandel je mensen anders vanwege hun huidskleur. Sterker nog, ook als je vriendelijk bent kun je het volgende moment racistisch zijn. De racisme-definitie is veranderd. Zelf heb ik altijd gedacht dat er opzet in het spel moet zijn, dat racisme bewust vernederen betekent of iemand expres vanwege zijn huidskleur anders behandelen. Dat is niet zo en daar zit hem de crux. Het gebeurt ook zonder dat je er zelf erg in hebt. Niet kwaadwillend. Dus impliciet, indirect, onderhuids. Moeilijk om te herkennen en zeker om het te erkennen als je er op aangesproken wordt. Bijvoorbeeld door iemand met een donkere huidskleur die moeite heeft met je tradities of zegt dat jouw opmerking of grap hem heeft geraakt. En wat heeft geresulteerd in weggestopt verdriet en onderdrukte gedachten. 

Deze column is maar een column. Een bescheiden poging tot het zoeken van verbinding en wat meer inleving. Doe het ook, dan krijgt de haven misschien wat meer kleur. Neem eens een kijk op de website Withuiswerk.nl. Daar vind je allerhande podcasts, boeken, tijdschriften, video’s en verhalen die kunnen helpen om racisme de (haven-)wereld uit te helpen. En onze witte Europoort Kringen wat zwarter te maken.