Na Brandend Zand heb ik in de grootste zandbak van Nederland weer een nieuw soort ontdekt: vierkant zand. Ik was daar terecht gekomen, omdat de vergadering van het Algemeen Bestuur van de Kamer van Koophandel e.o. in FutureLand, het informatiecentrum over de aanleg van de Tweede Maasvlakte, plaatsvond. De Rotterdam Port Promotion Council had ons uitgenodigd. Bij een vorig bezoek aan FutureLand had ik de tentoonstelling over de Tweede Maasvlakte al eens bekeken. Inclusief de afdeling gevonden voorwerpen, waar ze onder andere  beenderen van prehistorische mammoets laten zien, uit de tijd dat er nog geen Noordzee bestond en ‘Engeland’ vanuit ‘Nederland’ nog over land bereikbaar was. Gevonden bij het opzuigen van zand. Na afloop van de vergadering en een presentatie door de RPPC over de Rotterdamse haven, kregen we een rondrit over het zand. Over een aantal jaren moet daar een op- en overslag centrum van vooral containers komen. Als je over die zandvlakte rijdt, blijkt het inderdaad een uniek en indrukwekkend project te zijn. Tijdens mijn eerdere bezoek, had ik me laten vertellen dat de oppervlakte gelijk zou zijn aan de oppervlakte van Schiphol. Als je er alleen maar over leest of plaatjes van op de TV ziet, valt dat niet zo op.

Tijdens de rondrit moest ik terug denken aan de tachtiger jaren van de vorige eeuw, toen ik me als vakbondsbestuurder en cao-onderhandelaar in de containersector, bezighield met de totstandkoming en inrichting van de ECT-Deltaterminal op de (eerste) Maasvlakte. En bovenal met de arbeidsvoorwaarden en omstandigheden, die daar zouden gaan gelden. De technologische omwenteling van het traditionele stukgoed naar containers, begon in Nederland halverwege de jaren zestig met de oprichting door een aantal stukgoedbedrijven van ECT en daarna Unitcenter. De totstandkoming van de Deltaterminal was noodzakelijk vanwege het toenemend aantal containers. De overslagtechnologie die op de Hometerminal was toegepast, kwam in een sterk gemoderniseerde vorm terug op de Deltaterminal. En net als bij de modernisering in de jaren zestig, zorgde de nieuwe terminal ervoor dat opnieuw met veel minder mensen meer lading geladen en gelost kon gaan worden. Vóór de terminal gebouwd werd, ‘vonden’ we ‘toevallig’ documenten en tekeningen die de indruk gaven, dat er een nagenoeg onbemande terminal zou komen. We spraken daarom van een spook-terminal. Dat bleek gelukkig mee te vallen. Omdat het totaal aantal arbeidsplaatsen, Delta- plus Hometerminal, met enkele honderden steeg en er dus geen ontslagen gingen vallen, was de bouw geen reden voor een groot conflict. Wel ontstonden strubbelingen over de vraag wie vanuit de Home- naar de Deltaterminal moest verhuizen. Uiteindelijk kwam de ECT terminal op de Eerste Maasvlakte al polderend tot stand. Iedereen mocht zijn zegje doen, ook over de inrichting van de terminal, die voor een belangrijk deel de arbeidsorganisatie -en dus de functies die daaruit voortvloeien- bepaalt. De ondernemingsraad en de vakbonden spraken mee in een aantal commissies. Of we veel invloed hadden, betwijfel ik. We hadden de indruk van wel. Een voorbeeld van het verschil tussen de werkelijkheid en hoe je de werkelijkheid ervaart? Ik ben benieuwd hoe dat straks gaat bij de terminals die op de Tweede Maasvlakte gaan komen. Daar zal opnieuw state of the art technologie toegepast worden, waardoor opnieuw met nog minder mensen meer containers kunnen worden geladen of gelost. Verhoging van de productiviteit per werknemer dus. Bij wie komt de winst daarvan terecht? Ouderwetse conflicten of toch weer polderen?

Tijdens de rondrit kregen we natuurlijk duidelijk uitgelegd welke functies al die zandhopen in de toekomst zouden krijgen. Het was wennen om telkens over de ‘landkant’ te horen spreken. Dat was in mijn beleving altijd de zeekant. Maar de oude kust ligt nu een paar kilometer landinwaarts. Even omschakelen. Zelfs het zand werd in detail omschreven. We bleken te rijden over vierkant zand en niet over rond zand. De uitleg was als volgt: vergelijk de zandkorrels met vierkante suikerklontjes, die in een doosje zitten. Keer dat doosje om en de stapeltjes suikerklontjes blijven netjes liggen. Vul nu het doosje met groene ronde erwten en draai het dan om. Resultaat: alle erwten rollen weg. Die erwten staan voor rond zand, ofwel versleten zand. Vierkant zand is nieuw zand en moet van de bodem van de zee worden opgezogen en uitgespoten over het nieuwe land. ’t Is maar dat we het weten.