Laatst was ik weer eens in Delft. Onze jongste zoon trouwde en na de feestelijke bruiloft liepen mijn vrouw en ik midden in de nacht door het oude studentenstadje. Mijn lieve eega nuchter en charmant als altijd, zelf had ik N passen nodig om wortel-N meter vooruit te komen. Precies zoals de professor het vroeger uitlegde als het om atomaire verplaatsingen ging; hij beschreef die steevast als de dronkemans-walk. Op de Binnenwatersloot was er de friteshal, waar we als jonge studenten ’s nachts om drie uur aangeschoten een kwartje in de automaat deden en er een kroket uittrokken. Om die na een forse hap met het ongeschonden bruine kontje naar voren netjes terug te leggen en het glazen luikje te sluiten. Hinnikend wachtend op wat komen ging bij de volgende klant.

 

Na zo’n nachtje was het college Thermodynamica de volgende morgen om kwart voor negen een crime. Niet dat het vak mij niet interesseerde, integendeel. Nee, de slaap zat dan nog diep in de ogen en het overhemd rook naar verschaald bier. De professor probeerde de abstracte onderwerpen dan wat te verluchtigen met levendige voorbeelden. Stel u doet in de keuken samen met uw vrouw de afwas en u hebt het beide koud. Wat doet u dan? Laat u de koelkast dicht of zet u ‘m juist open? Het waren voorbeelden die bij mij nooit echt aansloegen. Getrouwd zijn …. toe maar. En dan ook nog samen met je vrouw afwassen in een koude keuken. Brrrrrrr.

 

Pas heel veel later schiet mij dit weer te binnen, als we door Delft over de nachtelijke Binnenwatersloot naar ons hotel lopen. Het antwoord is eenvoudig als je de hoofdwetten van de Thermodynamica maar voor ogen houdt. Zodra je de koelkastdeur opent, slaat de compressor aan en wordt elektrische energie omgezet in warmte. De keuken warmt dus iets op, al is het een weinig efficiënte manier omdat je de warmtepomp als weerstandselement gebruikt.

 

Mijn hekel aan afwassen en afdrogen hielpen me later bij ketenanalyses van allerlei processen, zoals het drogen van bestek. Schotels in de horeca of in industriële voedingsketens moeten elke keer goed gereinigd worden en aansluitend gedroogd. Vroeger werden ze daartoe door een wasstraal bij zeventig graden Celsius gevoerd waaraan schoonmaakmiddel was toegevoegd. Aansluitend werden de schotels dan gedroogd in een lange gasgestookte droogkamer. Maar het kan slimmer en efficiënter. In een alternatieve keten worden de schotels gedompeld in een bad van 45 graden Celsius waaraan reinigingsmiddel is toegevoegd. Het bestek wordt vervolgens gedroogd met een luchtmes. De installatie is voorzien van vier ventilatoren en slechts half zo lang als de gasgestookte droogkamer. Met deze keten wordt ruim dertig procent minder energie verbruikt.

 

De essentie van deze verbetering zit ‘m in het vermijden van de zeer hoge verdampingswarmte van water. Als het even kan, moeten we die industrieel omzeilen, door het water niet te verdampen maar er simpel af te blazen. Gewassen fruit of gewassen bloembollen zijn voorbeelden die op deze wijze met een luchtmes goed kunnen worden gedroogd. Als het drogen toch door verwarming moet plaatsvinden, dan is diëlektrisch drogen vaak een goed regelbaar en economisch alternatief voor thermisch drogen. De voedingsindustrie (koekjes of gebak), de farmaceutische industrie (poeders) of de textielindustrie (wol, katoen of polyester) maken er dankbaar gebruik van. Niet dat alle ketens efficiënter zijn dan de klassieke route, maar de procesbeheersing en economie doen ook een flinke duit in het zakje.

 

Een interessante en energiebesparende toepassing van diëlektrisch verwarmen, is het drogen en uitharden van lijmverbindingen in de hout- en meubelindustrie. De lijm heeft een hoge verliesfactor en het hout een relatief lage zodat bij radiofrequent verwarmen de warmte vrijwel alleen in de lijm wordt opgewekt. Het hout wordt nauwelijks verwarmd. De lijmverbinding is in enkele minuten uitgehard zodat het product direct mechanisch kan worden bewerkt. Het uitharden met behulp van hete lucht duurt veel langer omdat hout een slechte warmtegeleider is.

 

Door slim gebruik te maken van allerlei fysische eigenschappen kan in veel ketens een product of dienst geleverd worden met wel vijftig procent minder energie. Een duurzame maatschappij is daarom veel meer dan een maatschappij die alleen groene stroom of groen gas genereert. Slimme energiediensten en goed gekozen ketens zijn deel van de uiteindelijke oplossing. Wereldvreemde non-conformistische hervormers met geitenwollen sokken zijn ook deel van die oplossing, mits de sokken worden gedragen door slimme mensen die fundamenteel durven denken en doen. Ik realiseerde me dat ik op een droogje stond en schonk mezelf mijn dagelijkse glaasje rode wijn in. Zonne-energie opgeslagen in een heerlijke Shiraz. Hmmmm, lekker!