Een zekere moed kun je haar niet ontzeggen. En een zekere slimheid evenmin. Waar ze na de zwaargewichten Kohl en Schröder werd gezien als een lichtgewicht, ontpopte Frau Merkel zich als een stevige tante die pragmatische besluiten neemt. Haar kalme en heldere toelichting op de beslissing om in Duitsland uit de kernenergie te stappen, was indrukwekkend. Eigenlijk zei ze maar één zin: we stappen uit de kernenergie want het kan fundamenteel anders. Woorden uit de mond van een vrouw die ooit in de kernfysica begon. Ik zat verbluft te kijken. Sprak hier nu de ‘Bundeskanzlerin von Berlin’ of het ‘Weibchen von Stavoren’?

 

De naschokken van Fukushima rollen verder over de wereld en de tsunami van zorg en twijfel heeft inmiddels Europa bereikt. Na Zwitserland wil ook Duitsland afscheid nemen van kernenergie en er zijn diverse centrales stilgelegd. Het gaat me aan het hart, want zelf heb ik me tientallen jaren voor deze vorm van energieopwekking ingezet. Het is en blijft een fantastische techniek en de afgelopen eeuw was een walhalla voor de vooruitgang in de wetenschap. Hoewel ik de omzetting naar grootschalige energietechniek door middel van stoom altijd als een misser heb gezien.

 

De ramp in Fukushima was erger dan TEPCO het publiek wilde doen geloven. Natuurlijk hadden insiders al snel door dat het niet goed zat, maar in deze eeuw van TV en internet is dat nauwelijks nog relevant. Openheid en waarheid zijn de twee peilers waarop gecommuniceerd moet worden. Het brede publiek verliest in toenemende mate het vertrouwen en trekt op een gegeven ogenblik zijn eigen conclusies. Of het nu gaat om DSK of om EHEC-komkommers: dertig cm is genoeg om een hele sector in zijn hemd te zetten. Energie, banken of voeding, het maakt niet uit.

 

Het draait allemaal om de cascade van kansen dat iets misgaat. Knappe koppen analyseerden in het verleden de kans dat ‘De Maeslantkering’ bij Maassluis niet dicht zou gaan bij een stormvloed. Dit fraaie staaltje van Hollands engineeringwerk moet uiteraard op het ‘moment suprême’ netjes sluiten. Het liet zich berekenen wat de faalkans was en hoe die kon worden gereduceerd door ontwerpmodificaties en periodiek testen. Wat me echter het meest boeide was de omkering in denken: wat is de kans dat de waterkering niet opengaat als hij eenmaal dicht is? De scheepvaart naar Rotterdam zou dan worden gestremd en dat zou een financiële ramp zijn. Maar ook de wateraanvoer uit de rivieren zou voor veel ellende zorgen.

 

De analogie met Maassluis komt bij mij boven als ik aan de kerncentrale in Borssele denk. In mijn jonge jaren onderzocht ik een gecorrodeerd veiligheidsventiel van deze eenheid. Veiligheidsventielen zijn ontworpen om te openen zodra de druk een grenswaarde overschrijdt en te sluiten als de druk weer normaal wordt. Sluiten van het ventiel zou door de corrosieproducten waarschijnlijk zijn verhinderd. Het lijkt een onbenullig voorval maar het is het niet. Immers, deze PWR zou zijn druk hebben verloren, want in een afblaasleiding naar de veiligheden zitten geen afsluiters. Met alle gevolgen van dien.

 

Borssele is een goed ontworpen en netjes gemodificeerde centrale die aan hoge veiligheidseisen voldoet. Toch zit ook bij deze centrale een potentieel ongeluk in een klein hoekje. Net als bij de waterkering worden de noodstroomdiesels frequent getest om de kans op een faalstart tijdens een noodsituatie te reduceren. Elektriciteit voor de pompen om de koeling gaande te houden, is cruciaal voor een kerncentrale en in Fukushima is dat nog weer eens bewezen. Er moet dan wel voldoende dieselolie in de tanks zitten, zoals ooit tijdens een inspectie in Borssele fijntjes werd opgemerkt. Het zijn dit soort kleine zaken die volgens Murphy ooit een keertje bij elkaar komen en tot het soort probleem kunnen leiden waar velen zo bezorgd voor zijn.

 

De beelden van Fukushima en de slechte mediabehandeling door TEPCO waren op zichzelf al een ramp. Merkel’s honderdtachtig graden draai in energiebeleid is ongetwijfeld gebaseerd op de daardoor toegenomen weerstand bij de Duitse bevolking. En wellicht mede gerelateerd aan de komende verkiezingen. Maar om het af te doen als ‘ecodictatuur’ is niet passend. In het afgelopen decennium heeft Duitsland zwaar geïnvesteerd in allerlei vormen van duurzamere energieopwekking. De vastberaden woorden van de bondskanselier dat het fundamenteel anders kan en moet maakten indruk. Haar besluit betekent dat er nu echt haast gemaakt gaat worden met de realisatie van een duurzamere maatschappij. En die versnelling kon op termijn voor Duitsland wel eens heel interessant blijken voor het verkrijgen van een voorsprong in de kenniseconomie. De vraag is: wat kiest Maxime Verhagen voor Nederland?