Ietwat wijdbeens sta ik in een druilerig regentje zonder jas te staren naar de drie lichtblauwe turbines van de Nuon-centrale. Zes jaar geleden organiseerde ik in het konijnenparadijs, dat de Eemshaven toen was, de Rotary intercity meeting.

Harm Post

Zo’n 250 Rotarians stonden in de rij voor een tocht met een zandshovel of bulldozer over een circuit van blubber, zeeslib, rietgrassen en algenslurry.

Toen kwam Ludo van Halderen van Nuon. Hij is het die ons een nieuw woord leert: ‘greenfieldlocation’. Een plek waar je als bedrijf eerst je fabriek kunt ontwerpen en dan gewoon de gewenste afmetingen aan grond kunt krijgen. De leegte van de Eemshaven is opeens een ‘unique selling point’. Ruimte wordt een verkoopargument. Nu hebben meer dan vijfendertighonderd bouwvakkers uit 34 landen een nieuwe gascentrale gebouwd. Met Japanse turbines die van deze centrale de efficiëntste van de wereld maken. Meer dan 1,6 miljard euro kost deze kolos, die de horizon van de Eemshaven definitief verandert.

Daarom buigen alle Japanners meermaals diep voor iedereen die ze langdurig de hand schudden. En brengen de twee Japanse sprekers hun neus bijna tot hun knie alvorens te verhullen dat ze in ingewikkelde disputen met Nuon zijn verwikkeld. Dat ze ruzie hebben over de vertraging van de oplevering horen we niet. Lieve beleefde woorden worden uitgesproken, want het is feest. Samurai-geschenken, tekenen van kracht en volharding, worden aangeboden. Een heuse ‘Kabuto’, een soort gevleugelde helm, moet de centrale behoeden voor alle onheil in de toekomst.

Toch is de stemming in de zaal vol met energiemanagers bedrukt. Is het omdat vandaag de laatste greenfieldlocation ten grave wordt gedragen? Nee. Schaliegas veroorzaakt de getemperde vreugde op dit uiterst sobere openingsfeestje. De Amerikanen winnen het op grote schaal. Goed voor het milieu en door de lage prijs goed voor werkgelegenheid. Maar de echte drive zit in hun ultieme doel: onafhankelijk worden van de volken die hen haten, maar wel de grootste olievoorraad ter wereld bezitten. Niet meer afhankelijk willen zijn van de Arabische wereld maakt dat milieurisico’s bij de winning van schaliegas door het zogenaamde ‘fracking’ niet tellen. Doordat de Amerikanen steeds meer gas gebruiken, zijn kolen spotgoedkoop. En verdringen ze gas als brandstof voor centrales. Dus draaien in Nederland alle kolencentrales voltijds en de gascentrales alleen op de piekuren met veel elektriciteitsvraag. En verslechtert de Nederlandse milieuprestatie.

Deze ware energierevolutie heeft zich in drie jaar voltrokken. Veel sneller dan de tijd die de bouw van een elektriciteitscentrale vergt. Wat me ergert is dat de politiek niet schijnt te beseffen wat er gebeurt. Dat het politieke spel zegeviert over het bestrijden van de energierevolutie. Want de vraag of staatssecretaris Weekers mag blijven, lijkt belangrijker dan de vraag of de Nederlandse regering de gasprijs moet verlagen met de twaalf miljard aan accijnzen die ze jaarlijks heft en in de algemene middelen laat vloeien.

En dus vraagt het Nuon-management zich af of deze spiksplinternieuwe centrale de komende jaren zal draaien. Of ten prooi valt aan de geilheid van verval. “Is dit het ultieme ondernemersrisico of moet de overheid ingrijpen door een oude bruinkoolcentrale te sluiten? Zodat de Europese milieubalans positief uitvalt?”, mompel ik in mezelf als ik alleen terugloop en nog even stil sta voor de drie vingers van de Eemshaven, die de zilverkleurige Nuon pijpen net lijken. Net als de energiemanagers weet ik het niet. Ik voel me een blinde in het energielandschap.

Als het opnieuw zachtjes begint te regenen, moet ik denken aan de beroemde woorden van Teiresias, blind geworden omdat hij Pallas Athene naakt zag baden: “Als de goden het laten regenen. Dat is de schoonste tijd voor ons blinden. Dan horen we waar de bomen staan.” Ik doe mijn ogen dicht en hoor inderdaad waar de drie nieuwe vingers van de Eemshaven staan. Trots loop ik naar mijn auto. Nederland mag dan over zijn geluk heen kijken, ik op dit moment even niet.

Harm Post, directeur Groningen Seaports