Het ‘vermarkten’ van het personenvervoer over spoor is in Nederland mislukt. De regering heeft besloten dat de hoge snelheidslijn niet meer als zelfstandig bedrijf uitgevoerd mag worden. De HSL moet weer onderdeel worden van de NS. En de NS, een staatsbedrijf, mag als monopolist nog jaren doorgaan. Slechts in enkele regio’s mogen private bedrijfjes nog wat kruimelwerk uitvoeren. Maar de NS zal de benodigde infrastructuur vaststellen en de tarieven bepalen, binnen de grenzen die de overheid stelt. Dit is een erkenning van de onmogelijkheid om marktwerking in dit deel van het openbaar personen vervoer toe te passen. Daarnaast neemt de twijfel toe over de positieve effecten die zouden ontstaan als het stedelijke openbaar vervoer ook ‘vermarkt’ zou worden. Het zou al die politici, ex-politici en de ondernemers sieren als ze ruiterlijk zouden erkennen dat ze het fout hadden, toen ze met grote stelligheid beweerden dat marktwerking goed zou zijn voor de consumenten en de begroting van de overheid. Dat kan drama’s met het stedelijk OV voorkomen.

 

Ook in de zorg faalt markwerking. Ook daar werd ons gouden bergen beloofd als we de markwerking in de zorg z’n gang zouden laten gaan. Het zou goedkoper worden en de zorgconsumenten, wij allemaal dus, zouden ook een betere zorg gaan krijgen. Duidelijk is dat die marktwerking in grote delen van de zorg zonder strenge regels en toezicht van de overheid, niet mogelijk is. De overheid is nodig om toegang tot betaalbare en kwalitatief goede zorg voor iedereen te garanderen. En zelfs ondanks die rol van de overheid wordt zorg steeds duurder en minder toegankelijk, maar niet beter. En als de zorg al beter is geworden, dan alleen voor mensen die genoeg geld hebben om die betere zorg te kopen. De bewierookte marktwerking gaat inmiddels gepaard met nieuwe doelstellingen, die soms als dogma’s worden gehanteerd, zoals het dichtbij organiseren en aankopen van zorg en het dwingen dat álle hulp- en zorgvragers zelfredzaam worden. Onderdelen van de zorg, met name in de langdurige zorg voor mensen met een levenslange handicap, worden gemakshalve en als gevolg van ondeskundigheid bij beleidsmakers meegesleurd met de in gang gezette decentralisatie. Het zou veel beter zijn om dat veel genuanceerder uit te voeren. Ook de bijna verplichte zelfredzaamheid voor iedereen lijkt vooral te moeten leiden tot bezuinigingen. Daar is zelfredzaamheid op basis van individuele mogelijkheden voor allemaal veel te waardevol en belangrijk voor.

 

Een voorbeeld van de catastrofale gevolgen van het ongenuanceerd en blind invoeren van marktwerking in combinatie met decentralisering en alles dichtbij willen organiseren, is de privatisering en tegelijkertijd opdeling van de Britse NS, British Rail. Behalve dat dit eens zo logge, door slechte managers slecht bestuurde bedrijf (dát probleem had aangepakt moeten worden) in private handen kwam, werd het bedrijf opgesplitst in meerdere onderdelen, zoals het gebruik van de infrastructuur, het onderhoud ervan, maar ook de beveiliging van het spoor, inclusief de signalering, de befaamde rood- of groenlichten langs het spoor. De landelijke opdeling ging gepaard met een verdere splitsing (decentralisatie), zoals het toekennen van concessies voor het vervoer van passagiers in delen van het land. Ook het onderhoud van het spoor kwam in handen van regionale bedrijven. Dat leidde tot een extreem doorgevoerde versnippering van concessies en bedrijven, zodanig dat van enige coördinatie tussen al die bedrijven geen sprake meer kon zijn. De onbeheersbare decentralisatie maakte het ook mogelijk dat de concessiehouders, die geacht werden zelf bepaalde werkzaamheden uit te voeren, hun werk weer uitbesteedden aan kleinere onderaannemers, die op hun beurt ook weer nog kleinere duistere bedrijfjes inhuurden om delen van hun werk uit te voeren. Het werd een chaos op het spoor en de controle op de uitvoering van al dat versnipperde werk en daarmee op de kwaliteit en veiligheid van het vervoer werd zo onmogelijk. Het juridisch verantwoordelijk en aansprakelijk stellen van bedrijven en managers voor fatale ongelukken duurde jaren of lukte nooit. Tegelijkertijd toonden onthutsende TV-rapportages van de BBC aan dat de duistere bedrijfjes hun onderhoudswerkzaamheden wel declareerden maar niet uitvoerden. Gevolg: catastrofale ongelukken met tientallen doden. Invoering van marktwerking, decentralisatie en versnippering gingen dus ten koste van de kwaliteit en de veiligheid van het vervoer per spoor. Terwijl controles juist noodzakelijker werden, vonden ze steeds minder plaats vanwege bezuinigingen en werden nota bene ook zelf uitbesteed. De behoefte van de regering en lokale politici om niet alleen zorg te decentraliseren, maar de controle op de kwaliteit en veiligheid van die zorg te mee te decentraliseren, belooft niet veel goeds.