U heeft het vast meerdere keren gehoord of gelezen: de havens draaiden in de coronacrisis operationeel goed door. En dat, terwijl de uitdagingen enorm waren, met een ontregelde aanvoer vanuit China, vraaguitval, drastische maatregelen en vooral ook heel veel onzekerheid. 

Door Larissa van der Lugt

Naar mijn mening, heeft dit grotendeels te maken gehad met het al bestaan van een sterk havencluster. Het proefschrift van Peter de Langen leert al in 2004 dat een goed geconfigureerd en goed werkend havencluster zorgt voor efficiëntie, flexibiliteit en effectieve vernieuwing. Extreem nuttig in crisistijd. 

Maar wat maakt nu een sterk cluster? Dat is ten eerste de aanwezigheid van een actieve clustermanager – lees een havenbedrijf. Ten tweede de aanwezigheid van intermediaire organisaties – bijvoorbeeld Deltalinqs – die een structuur van verbinding tussen bedrijven bieden. Ten derde zogenoemde leaderfirms, die het voortouw kunnen en willen nemen. En als laatste vertrouwen, dat ervoor zorgt dat zaken ‘makkelijk’ geregeld kunnen worden. Dus als genoemde partijen zich direct actief kunnen inzetten met voldoende verleend vertrouwen, levert dat de nodige efficiëntie, flexibiliteit en vernieuwing. 

Dit is wat we concreet hebben zien gebeuren in het afgelopen crisisjaar. De uitdagingen en urgentie onderkennende, is in de havens van Rotterdam en Antwerpen snel geacteerd en zijn direct brede overleggen geformaliseerd. Vertegenwoordigers van allerlei bedrijfssectoren en overkoepelende organisaties zijn direct ingestapt en hebben de nodige informatie bijeengebracht om snel in te kunnen springen op dat wat nodig was. Havenketens draaiden vervolgens het hele jaar goed door. Een ijzersterke prestatie! 

En dan na de crisis weer ‘back to normal’? Nee, dat hoop ik dan niet. Want zijn de uitdagingen die de crisis met zich meebracht nu zoveel anders dan de ‘normale’ uitdagingen waar havens voor staan? Zaken als verstoringen in ketens, onzekerheden over vraagontwikkeling, kansen die liggen in verdere digitalisering blijven, naast de klimaatcrisis, bestaan. Dus waar de coronacrisis het belang van een goede clusterstructuur en actieve werking ervan maar weer eens scherp heeft laten zien, is mijn pleidooi om dit belang ook in niet-crisistijd te blijven onderkennen en wellicht juist nog meer aandacht te geven. 

En dan verder redenerend: naast een formele structuur zijn ook de informele structuren van groot belang; deze zijn in Antwerpen genoemd als een van de redenen achter de beperkt negatieve gevolgen in de haven daar. En wat bracht deze crisis? Thuiswerken, zoom-meetings en online-events. Heel efficiënt, maar dodelijk voor de informele contacten. Want, heeft u nog na kunnen praten na een zoom-meeting om nog even wat te regelen? Of heeft u nieuwe relaties opgedaan, nog even blijven hangend bij een event met nieuwe mensen? Ik in ieder geval niet. 

Dus wat is de boodschap? Koester en gebruik de instituties en verbanden die samen een sterk havencluster vormen: ze zijn cruciaal gebleken in crisistijd, maar kunnen zeker hun voordelen leveren in niet-crisistijd. En daarbij: de crisis heeft juist de informele verbanden op een flink laag pitje gezet: hier is heel wat in te halen. Ik wens u vele kopjes koffie met elkaar in 2021.