De PVV in Gelderland wil een kerncentrale bouwen in de Achterhoek. Lijsttrekker Marjolein Faber lanceerde dat idee daags voor de Provinciale Statenverkiezingen begin maart. Het was een reactie op het verzoek van de Tafel van Groenlo voor subsidie bij de start van de Achterhoekse Groene Energie Maatschappij (AGEM). Volgens Faber gelooft haar partij niet in duurzame energie en daarom stelde ze voor een kerncentrale te bouwen bij Winterswijk. De voorwaarde dat een kerncentrale aan het water moet liggen, kon de politica niet deren. ‘Dan maar ergens in de Achterhoek’ was de repliek waarmee ze haar domheid glans gaf. Mijn mond viel open van verbazing want de ‘core business’ van de PVV is toch hoofddoekjes? En kernenergie is zowel letterlijk als figuurlijk een andere ‘core business’.

Het kwam bij mij boven toen na de verwoestende zeebeving en de tsunami in Japan de beelden van de zes kernreactoren bij Fukushima Dai-ichi verschenen. ‘The perfect storm’, dacht ik in herinnering aan de film waarin de kapitein van de vissersboot ‘Andrea Gail’ op zoek gaat naar rijke viswateren. Wateren waar de kans op stormen groter is als elders en waar zich inderdaad een desastreuze orkaan ontwikkelde van categorie F5. ‘The perfect quake’ dacht ik omdat de samenloop van omstandigheden in Japan een soortgelijk beeld oproepen van een categorie vijf nucleaire LOCA. De drie in bedrijf zijnde centrales werden overigens tijdens de beving netjes afgeschakeld, alleen hun kern én de afgewerkte brandstofstaven van alle eenheden hoefden nog gekoeld te worden voor afvoer van de vervalwarmte.

Bij vier eenheden, allen kokendwaterreactoren ontworpen door General Electric, lukte dat om een cascade van redenen niet meer voldoende. Het gevolg was dat door de vervalwarmte de hete splijtstofomhulling reageerde met water of stoom onder de vorming van waterstof. Wanneer door een te hoge druk de veiligheidsventielen openen, treden de stoom en waterstof naar buiten. De explosies van de reactorgebouwen in Fukushima waren dus het gevolg van de ontbrandende waterstof. Een chemisch probleem, geen kernfysisch probleem. Maar de splijtstofstaven versmelten op een gegeven ogenblik tot een soort lava dat door het hete water naar de bodem van het reactorvat of het splijtstofopslagbassin zakt. Dante’s Inferno, met in de aller-diepste krocht Lucifer, gestold in een meer van ijs. Op de beurs in Frankfurt stegen de aandelen van bedrijven op het gebied van zonne- en windenergie daags na de explosies in Fukushima met vijftien tot 28 procent.

De situatie bij Fukushima doet denken aan Chernobyl, maar is toch geheel anders. De Chernobyl reactor explodeerde omdat de bemanning de veiligheden had overbrugd in het kader van een test. De centrale was dus in bedrijf toen die explodeerde. Bovendien vloog de kern na de explosie in brand omdat het een grafiet gemodereerde reactor was. Deze brand joeg een deel van de radioactieve splijtstof hoog in de atmosfeer wat voor de verspreiding van stralingsproducten desastreus was. Het probleem in Chernobyl was ook dat er geen containment omheen zat, dus met de explosie van het reactorgebouw lag de weg naar buiten open. Het stralingsniveau in Nederland werd zo hoog dat medewerkers van de kerncentrale Dodewaard niet meer naar binnen mochten. Ze waren meer besmet dan wanneer ze normaal de centrale verlieten.

Er komt na Fukushima ongetwijfeld wereldwijd weer een golf van protest tegen kernenergie op gang. En er mag een hele reeks van onderzoeken, veiligheidsanalyses en modificaties van bestaande kerncentrales worden verwacht. Nieuwbouw zal voorlopig wel niet aan de orde zijn, hoewel de leveranciers mogelijk tevreden zullen betogen dat het reactorontwerp standgehouden heeft. Ondanks een honderd keer sterkere aardbeving dan waarmee bij de aanbesteding is gerekend! Een steun in de rug van Maxime Verhagen die ook een kernreactor wil bouwen, in mijn geboortedorp Borssele. De veiligheidsspecificaties zijn op basis van risico- en betrouwbaarheidsanalyses scherp omschreven. Volgens deze methodiek, een cocktail van goedwillende fantasie en geavanceerd rekenwerk, is de kans op een categorie zeven ramp uiterst gering en hoeft Nederland maar één keer in een miljoen jaar te worden ontruimd. Ik huiver bij de gedachte.

De geschiedenis toont dat de politiek vaak voorop loopt en als eerste dingen wil waar de gevestigde bedrijven zich tegen verzetten. Simpelweg omdat het te duur, te complex of te ingewikkeld is. Zo was het met kernenergie in de jaren zeventig, met de milieumaatregelen in de jaren negentig en met duurzame energie in het nieuwe millennium. Maxime Verhagen gaat terug in de tijd in plaats van vooruit en dat zou je niet verwachten van een minister met innovatie in zijn portefeuille. Misschien moeten hij en Marjolein Faber zich beide nog eens achter de oren krabben.