Na frauderende bouwers, graaiende bankiers en blunderende rechters hebben nu vastgoedmagnaten zich te kijk gezet als corrupt en crimineel. “Met hun brutaal cynisme hebben ze de kas van hun werkgever en opdrachtgever geplunderd om hun eigen bankrekening te spekken”, aldus de officieren van justitie in de vastgoedzaak. Volgens de verdediging van een van de veroordeelde vastgoedmagnaten is zijn cliënt niet veroordeeld voor moord, beroving en afpersing. Een misplaatste poging om te zeggen dat zijn cliënt toch niet zo’n slechterik is? De rechter zei niet dat hij niet heeft gedaan waarvoor hij was aangeklaagd. Volgens hem was onvoldoende aangetoond dat hij, behalve een corrupte omkoper van anderen in eigen voordeel was, ook had geroofd en afgeperst. Daarom volgde op die onderdelen geen veroordeling. De hoofdofficier van Justitie verklaarde na de bekendmaking van de veroordelingen, dat sprake is van nog meer georganiseerde criminaliteit in de top van het bedrijfsleven. Dat kan je haast niet anders uitleggen dan een aankondiging van meer van dit soort processen.

 

De rij leidende en bestuurlijke functionarissen die het hoge aanzien van hun beroepsgroep te grabbel gooien, lijkt almaar langer te worden. Sinds kort behoren daar ook bij: ambtenaren van de inspectie volksgezondheid die moeten controleren of de gezondheidszorg veilig en goed functioneert. Volgens de nationale ombudsman is die controle ver onder de maat en kunnen we blijkbaar niet op die controles vertrouwen. Dus ook niet op de veiligheid van de gezondheidszorg? Weer andere ambtenaren (en politici) die toezicht moesten houden op de naleving van veiligheidsvoorschriften bij Chemie-Pack in Moerdijk, verzuimden te doen wat ze moesten doen, waardoor de bevolking onnodig gevaar liep. Deze en andere voorbeelden dragen er toe bij dat ook de verantwoordelijke ambtelijke top (‘een van boven en onderen ondoordringbare kleilaag van managers’ noemde iemand die groep) tot het falend deel van onze bestuurlijke klasse is gaan behoren. Politici die maand na maand falen de financiële crisis adequaat aan te pakken, mag je er ook toe rekenen. Wrang dat de aan de macht zijnde politici wel de gevolgen van bezuinigingen, mede veroorzaakt door de financiële crisis, op vooral de zwakste schouders stapelen. Als het huidige proces van afkalving van vertrouwen in het bestuurlijk en leidend deel van onze samenleving gepaard blijft gaan met een toenemend gevoel van onveiligheid en onzekerheid, komen we steeds dichter bij een gevarenzone, waarin de populisten het helemaal voor het zeggen krijgen.

 

Internationaal is sprake van een toenemend aantal falende staten. Men spreekt van falende staten, als bijvoorbeeld sprake is van een combinatie van een niet goed of helemaal niet functionerende ambtenarij, een niet goed functionerende  rechtspraak om effectief corruptie en criminaliteit te bestrijden en het ontbreken van een zekere vorm van democratie, waardoor de rechtstaat aangetast wordt of niet tot stand kan komen en burgers eigen rechter gaan spelen. Kortom: wanneer de staat faalt de eigen burgers te beschermen. Dan geldt het principe: de sterksten en rijksten winnen altijd. Nederland is natuurlijk geen falende staat, alhoewel we er al wel enkele kenmerken van hebben. Binnen de Europese Unie zijn er staten, die verder zijn opgeschoven in de richting van een falende staat en daar hebben we in de hele EU last van. Het afglijden naar de status van falende staat gaat ongemerkt en stap voor stap.

Elke stap lijkt logisch en onvermijdelijk en is niet herkenbaar als stap in de verkeerde richting. Als je na een reeks van stappen terug kijkt, schrik je. Maar dan is het te laat voor de weg terug, want de dan heersende machthebbers en de aangepaste wetgeving maken dat onmogelijk. Kijk maar naar de moeite die men in Italië (een EU land van het eerste uur nota bene) nog steeds heeft om af te komen van een populistische president die als een ouderwetse tsaar heerste en wetten liet veranderen, zodat hij voor rechters (tot nu toe) ongrijpbaar werd. Of Griekenland, waar men, net als in Italië trouwens, frauderende en belasting ontduikende ondernemers, ambtenaren en andere burgers niet vervolgde en strafte. Integendeel, men bejubelt ze als helden, omdat ze de corrupte politici te slim af waren. Een zichzelf in standhoudend en versterkend systeem, dat tot een catastrofe móét leiden.

 

Het is te hopen dat de constatering van de hoofdofficier van justitie dat er nog veel meer criminaliteit in de top van het bedrijfsleven zit, gevolgd wordt door een streng opsporings- en vervolgingsbeleid. En dat de politiek de moed heeft de oorzaken weg te nemen en de burgers beter beschermt tegen criminele zelfverrijkers.